سنگستان

امروز با غزلی از حافظ

saeem110 — Sun, 02 Nov 2008 11:05:04 GMT

به ملازمان سلطان که رساند اين دعا را		که به شکر پادشاهی ز نظر مران گدا را
ز رقيب ديوسيرت به خدای خود پناهم		مگر آن شهاب ثاقب مددی دهد خدا را
مژه سياهت ار کرد به خون ما اشارت		ز فريب او بينديش و غلط مکن نگارا
دل عالمی بسوزی چو عذار برفروزی		تو از اين چه سود داری که نمی‌کنی مدارا
همه شب در اين اميدم که نسيم صبحگاهی		به پيام آشنايان بنوازد آشنا را
چه قيامت است جانا که به عاشقان نمودی		دل و جان فدای رويت بنما عذار ما را
به خدا که جرعه‌ای ده تو به حافظ سحرخيز		که دعای صبحگاهی اثری کند شما را

نگاهی به سيره سياسی امام صادق(ع)/ عصر برخورد مكتب‌ها و ايدئولوژی‌ها

saeem110 — Sun, 02 Nov 2008 11:01:30 GMT

امام جعفر صادق(ع)، امام ششم شيعيان، در هفدهم ربيع‌الاول سال 83 هجری قمری در مدينه متولد گرديد. كنيه ايشان ابوعبدالله و لقب‌ ايشان صادق می‌باشد. پدر ارجمندشان امام باقر و مادرش ام‌فروة است.

رسول خدا سال‌ها قبل ولادت آن حضرت را خبر داده و فرموده بود نام او را صادق بگذاريد، زيرا از فرزندان او كسی است كه همنام اوست، اما دروغ می گويد «جعفر كذّاب».

در دوران قبل از امامت، حضرت شاهد فعاليت‌های پدر خويش در نشر معارف دينی و تربيت شاگردان وفا دار و با بصيرت بود. امام باقر در مناسبت‌های مختلف به امامت و ولايت فرزندش جعفر صادق تصريح فرموده و شيعيان را پس از خودش به پيروی از او فرا می‌خواند. لذا احاديث، زيادی مبنی بر نص امامت حضرت صادق نقل شده است.

امام صادق در سال 114 هجری قمری پس از شهادت پدرش در سن 31 سالگی به امامت رسيد. دوران امامتش مصادف بود با اواخر حكومت امويان كه در سال 132 به عمر آن پايان داده شد و اوايل حكومت عباسيان.

عصر امام صادق(عليه‌السلام) يكی از طوفانی‌ترين ادوار تاريخ اسلام است كه ازيك سو اغتشاش‌ها و انقلاب‌های پياپی گروه‌های مختلف، بويژه از طرف خونخواهان امام حسين (عليه‌السلام ) رخ می‌داد، كه انقلاب ابو‌سلمه در كوفه و ابو‌مسلم در خراسان و ايران از مهمترين آنها بوده است.

و از ديگر سو عصر برخورد مكتب‌ها و ايدئولوژی‌ها و عصر تضاد افكار فلسفی و كلامی مختلف بود كه از برخورد امت اسلام با مردم كشورهای فتح شده و نيز روابط مراكز اسلامی با دنيای خارج، به وجود آمده و در مسلمانان نيز شور و هيجانی برای فهميدن و پژوهش پديد آورده بود.

عصری كه كوچكترين كم‌كاری يا عدم بيداری و تحرك پاسدار راستين اسلام يعنی امام (عليه‌السلام)، موجب نابودی دين و پوسيدگی تعليمات حياتبخش اسلام، هم از درون و هم از بيرون می‌شد.

زمان امام صادق (عليه‌السلام)، زمان تزلزل حكومت بنی‌اميه و فزونی قدرت بنی‌عباس بود، و اين دو گروه مدتی درحال كشمكش و مبارزه با يكديگر بودند.

از زمان هشام بن عبدالملك، تبليغات و مبارزات سياسی عباسيان آغاز گرديد و در سال 129 وارد رحله مبارزه مسلحانه و عمليات نظامی گرديد و سرانجام در سال 132 به پيروزی رسيد.

بنی‌اميه در اين مدت، گرفتار مشكلات سياسی فراوانی بودند، لذا فرصت فشار و اختناق نسبت به شيعيان را نداشتند.

عباسيان نيز چون از دستيابی به قدرت در پوشش شعار طرفداری از خاندان پيامبرو گرفتن انتقام خون آنان عمل می‌كردند، فشاری از طرف آنان مطرح نبود. از اينرو اين دوران، دوران آرامش و آزادی نسبی امام صادق (عليه‌السلام‌) و شيعيان بود و آن حضرت از اين فرصت استفاده كرده و تلاش فرهنگی وسيعی را آغاز كرد.

پيشوای ششم در چنين دورانی به فكر نجات افكار توده مسلمان ازالحاد و بدبينی و كفر و نيز مانع انحراف اصول و معارف اسلامی از مسير راستين بود، و از توجيهات غلط و وارونه دستورات دين كه به وسيله خلفای وقت صورت می‌گرفت، جلوگيری می‌كرد.

نجات افكار توده مسلمان

پيشوای ششم در چنين دورانی به فكر نجات افكار توده مسلمان ازالحاد و بدبينی و كفر و نيز مانع انحراف اصول و معارف اسلامی از مسير راستين بود

اينجا بود كه امام (عليه‌السلام) دشواری فراوان در پيش و مسئوليت عظيم بر دوش داشت. امام صادق (عليه السلام) در ظلمت بحران‌ها و آشوب‌ها دنيای شيعه را به فروغ تعاليم خويش روشنی بخشيد و حقيقت اسلام را از آلايش انحرافات و گزند فريبكاران حفظ نمود.

او آنقدر فقه و دانش اهل بيت را گسترش داد و زمينه ترويج احكام و بسط كلام شيعی را فراهم ساخت كه مذهب شيعه به نام او به عنوان «مذهب جعفری» شهرت يافت. آن اندازه كه دانشمندان و راويان از دانش امام بهره‌مند برده و از ايشان حرف و حديث نقل كرده‌اند از هيچ يك از ديگر ائمه نقل نكرده‌اند.

ليكن طولی نكشيد كه بنی‌عباس پس از تحكيم پايه‌های حكومت و نفوذ خود، همان شيوه ستم و فشار بنی‌اميه را پيش گرفتند و حتی از آنان هم گوی سبقت را ربودند.

وضع به حدی ناگوار شد كه همگی ياران امام (عليه‌السلام) را در معرض خطر مرگ قرار می‌داد، چنانچه زبده‌هايشان جزو ليست سياه مرگ بودند.

امام صادق (عليه‌السلام) كه همواره مبارزی نستوه و خستگی‌ناپذير و انقلابی بنيادی در ميدان فكر و عمل بوده، كاری كه امام حسين (عليه‌السلام) به صورت قيام خونين انجام داد، وی قيام خود را درلباس تدريس و تأسيس مكتب و انسان‌سازی انجام داد و جهادی راستين كرد.

حاكمان معاصر

همانطور كه گفته شد امام بين دو دوره عباسی و اموی و دوران گذار از امويان به عباسيان می‌زيست. ايشان ازميان خلفای اموی با افراد زير معاصر بود:

1- هشام بن عبدالملك (105- 125 ه. ق)

2- وليد بن يزيد بن عبدالملك (125-126)

3- يزيد بن وليد بن عبدالملك (126)

4- ابراهيم بن وليد بن عبدالملك (70 روز از سال 126)

5- مروان بن محمد (126-132)

و از خلفای عباسی نيز معاصر بود با:

1- عبدالله بن محمد مشهور به سفاح (132-137)

2- ابوجعفر مشهور به منصور دوانيقی (137-158)

نبايد تصور كرد كه امام به كلی خود را از جريانات و امور سياسی دور نگه داشت، بلكه همواره از وقت‌های مناسب برای ترويج حقانيت خود و بطلان هيئت حاكمه بهره می‌برد و بدين منظور نمايندگانی را نيز به مناطق مختلف بلاد اسلامی می‌فرستاد.

عباسيان برای كسب قدرت و محبوبيت در دل‌های مردم از وجهه اهل بيت پيامبر استفاده می‌كردند و حتی شعارشان" الرضا فی آل محمّد" بود.

استفاده از وجهه اهل بيت پيامبر

عباسيان برای كسب قدرت و محبوبيت در دل‌های مردم از وجهه اهل بيت پيامبر استفاده می‌كردند و حتی شعارشان" الرضا فی آل محمّد" بود

آنان به دنبال اشخاصی با وجهه مردمی بودند كه هم از بستگان پيامبر باشند و هم درميان مردم محبوبيت داشته باشند. لذا بهترين شخص در نظر عباسيان امام صادق(ع) بود.

امام صادق پيشنهاد آنان را رد كردند و فرمودند: نه شما از ياران من هستيد نه زمانه، زمانه من است. حتی برخی از بستگان آن حضرت نزديك بود با اين پيشنهادها فريب به خورند، اما امام با روشنگری خاص خود به آنان فهماندند كه به ظاهر توجه نكنند. امام می‌دانست كه عباسيان نيز هدفی جز رسيدن به قدرت ندارند و اگر شعار طرفداری از اهل بيت را مطرح می‌كنند، صرفاً به خاطر جلب حمايت توده‌های شيفته اهل بيت است. امام می‌ديد كه سران سياسی و نظامی عباسيان در خط مستقيم اسلام و اهل بيت نيستند و لذا حاضر نبود با آنان همكاری كرده و به اقداماتشان مشروعيت بخشد.

چنانكه در تاريخ می بينيم كه چه جناياتی كردند و چه خون‌هايی ريختند تا پايه‌های عباسيان محكم گردد.

از حوادث مهم در زمان امامت حضرت، قيام عمويش زيد بن علی است كه شكست خورد و با شهادت زيد به پايان رسيد.

پس از به قدرت رسيدن عباسيان، همانطور كه آن حضرت پيش بينی كرده بود فشار بر شيعيان افزايش يافت و با روی كار آمدن منصور اين فشار به اوج خود رسيد. امام نيز از اين فشارها مستثنی نبود. اين دوران، يعنی چند سال آخر عمر آن حضرت بر خلاف دوران اوليه امامتشان،‌ دوره سختی‌ها و انزوای دوبارة آن حضرت و حركت تشيع بود. منصور شيعيان را به شدت تحت كنترل قرار داده بود.

رحلت امام را به سبب مسموميت دانسته‌اند . از ارتكاب اين جنايت را كه منصور در توان خود نمی‌ديد به جعفر بن سليمان پسر عموی خويش و والی وقت مدينه محول كرد.

سرانجام كار به جايی رسيد كه با تمام فشارها، منصور چاره ای نديد كه امام صادق را كه رهبر شيعيان بود از ميان بردارد و بنابراين توسط عواملش حضرت را به شهادت رساند.

آن حضرت در سن 65 سالگی در سال 148 هجری به شهادت رسيد و در قبرستان معروف بقيع در كنار مرقد پدر و جدّ خودش مدفون گرديد .

فرزند برومندش امام موسی‌بن‌جعفر( عليه‌السلام) او را دو جامه سفيد مصری كه درآن احرام می‌بست و در پيراهنی مه می پوشيد و درعمامه‌ای كه ازامام زين‌العابدين(عليه‌السلام ) به او رسيده بود، كفن نمود و بر آن نماز خواند و او رادر بقيع در كنار قبر پدربزرگوارش سيد‌الساجدين( عليه‌السلام) به خاك سپرد.

زيستن به روش عرفا - حسن فرهنگي

saeem110 — Wed, 14 Feb 2007 04:03:13 GMT

زنان كه تشكيل دهنده ي نيمي از جوامع هستند همواره ي تاريخ مورد بي مهري قرار گرفته اند. گاهي آنها را در چهارديواري خانه حبس كرده اند كه ايمانشان به خطر نيفتد! و زماني با شعار آزادي وي را كالايي مورد معامله فرض كرده و بر وي نرخ و بها گذاشته و به مرداني كه خريدارشان بوده اند عرضه كرده اند. كمتر ديده شده است كه جايگاه رفيع زن نه در مقام شعار بلكه در وضعيتي اكتيو و عملي مشخص باشد.تاريخ هيچ زمان مناسبت درست خود با اين موجود را درك نكرده است.مولوي با درك موقعيت زن در جامعه مردان را وا مي داشت كه احترام زيادي به زنها بگذارند و خود نيز آنها را عزيز مي داشت و مخالف مستورگي و پنهان ماندن آنها از نظرها بود.

نامه 8 غزلي از بهروز ياسمي

saeem110 — Wed, 14 Feb 2007 03:58:05 GMT

خانم سلام حالت خوبست بهتری

يا مثل آه و آينه از من مکدری؟

امروز حال و حوصله داری که باز هم

ميلی برايتان بزنم ميل ديگری

ميلی که اولش غزل عاشقانه نيست

برعکس خيل آن همه ايميل سرسری

امروز رفته بودم بازار زرگران

اما بگو تو را چه به بازار زرگری

می خواستم برای تو يک ساعت طلا

يا حلقه ای بگيرم ، از حلقه پری (۱)

اما دلارهای کذايی کم آمدند

در ازدحام ادکلن و پيپ مشتری

آن ويترين زرد طلايی سياه شد

وان سقف نقره کار طلاکوب يک وری!

ناچار چون تمام سفرهای اين سالها

من ماندم و مغازه جوراب و رو سری

ای زن! که از ميان تمام غريبه ها

با شادی من و غم من آشنا تری

هر چند بی نيازی طبعت زبانزد است

هر چند از قبيله سرو و صنوبری -

می ترسم آن سوی کره اين زمين سرد

پيش زن جلال تو هم کم بياوری!

شرمنده باد خالی دستان خسته ام

حق با تو بود مرگ بر اين شعر و شاعری

(۱) پری زن جلال نه زن احمد

نقش خيال دوست در آينه رباعيات مولانا، خسرو ناقد

saeem110 — Wed, 10 Jan 2007 05:09:18 GMT

يوهان وُلفگانگ فون گوته در يادداشتها و رساله‏هايى كه براى درك بهتر «ديوان غربى- شرقى» بر اين اثر جاودانه نوشته است، مبحثى نيز درباره ترجمه و انواع آن دارد كه در آن بيشتر به ترجمه آثار ادبى، به ويژه آثار منظوم، توجه داشته است. وى ترجمه آثار ادبى را به سه نوع تقسيم مى‏كند.
در نوع اول، مترجم مى‏كوشد تا ما را در محدوده فهم و ادراك فرهنگي‌مان با محيط بيرون از اين محدوده آشنا كند. براى اين نوع ترجمه انتخاب نثرى ساده و روشن بهترين روش است، زيرا سخن منثور، با خنثى كردن همه ويژگيهاى صنعت شاعرى و حتى با كاستن از وجد و حال شاعرانه و آوردن آن به سطح فهم همگانى، زمينه آشنايى اوليه با آثار ادبى فرهنگهاى ديگر را فراهم مى‏آورد و از اين طريق بهترين خدمت را در حق ما انجام مى‏دهد. اين نوع ترجمه ما را در ميانه فرهنگ مألوف و مأنوس ملي‌مان با ادبيات بيگانه و آثار فرهنگى ارزشمند و بى‏نظير سرزمينهاى ديگر آشنا مى‏كند و در عين حال ما را چنان غافلگير مى‏سازد و به شگفت وامى‏دارد كه، بى‏آنكه بدانيم چه بر ما گذشته است، نه تنها احساس خوشى به ما دست مى‏دهد، بلكه از قِبَلِ آن سود معنوى نيز نصيبمان مى‏شود. اين‌چنين تأثيرى را ترجمه آلمانى مارتين لوتر از كتاب مقدس مسيحيان همواره بر خوانندگان خواهد گذاشت. گوته بر اين باور است كه اگر حماسه نيبلونگن نيز از همان آغاز به صورت نثرى خوب و روان ترجمه و منتشر مى‏شد و در دسترس همگان قرار مى‏گرفت، هم نفوذ و تأثير آن در ميان مردم بيشتر مى‏بود و از آن سود بيشترى به ما مى‏رسيد و هم مى‏توانست معناى بى‏نظير، پر اهميت، شگفت و غريب زندگى سلحشوران و صلابت سرودهاى حماسى قرن 12 ميلادى را با توانايى تمام به ما منتقل كند.
در نوع دوم، با اينكه مترجم خود را در وضعيت و حال و هواى فرهنگى خارجى قرار مى‏دهد تا از اين طريق معناى بيگانه با فرهنگ خودى را دريابد، ولى به هنگام بازآفرينى متن، مى‏كوشد كه همه دريافته‏هاى خود را در محدوده فرهنگ خودى به تصوير كشد. گوته اين نوع ترجمه را سبك «تقليدى- تعويضى» مى‏نامد و انجام آن را در توان انسانهاى ظريف و زيرك و باذوق مى‏داند. فرانسويان در اين كار استادند و اين نوع ترجمه را بيشتر براى برگردان آثار منظوم به خدمت مى‏گيرند. آنان نه تنها براى افكار و حالات درونى انسانها و اشياء گوناگون، معنايي و معادلي مناسب مى‏آفرينند، بلكه براى نام هر «ميوه‌ی غريبى»، چنان جايگزينى مى‏يابند كه گويى هميشه در سرزمينشان مى‏روييده است.
گوته نوع سوم را آخرين و بالاترين و كامل‌ترين نوع ترجمه مى‏نامد كه در آن مترجم تمام تلاش و توانايى خود را به كار مى‏گيرد تا متن ترجمه‏اش همسان و همذاتِ با متن اصلى شود و در واقع اصل به بدل تغيير نكند، بلكه به جاى آن نشيند. مترجم در اين حالت چنان در بطنِ فرهنگىِ متن فرو مى‏رود و با آن همسانى و همزبانى ايجاد مى‏كند كه شايد بتوان گفت كه اصالت فرهنگ ملى خود را كمابيش رها مى‏كند و آخر كار متن سومى آفريده مى‏شود كه البته موافق ذوق و مذاق همگان نيست و فهم و دريافت آن مستلزم سطح آموزشى- فرهنگى بالايى است. گوته اغلب ترجمه‏هاى محقق و مترجم اتريشى، يوزف فُن هامر- پورگشتال را از شاهكارهاى منظوم ادب فارسى در زمره اين نوع ترجمه به شمار مى‏آورد و براى مثال از ترجمه ابياتى از شاهنامه فردوسى ياد مى‏كند كه هامر در «مجله يافته‏هاى شرق» منتشر كرده بود. ولى در عين حال توصيه مى‏كند كه در ابتدا بهتر خواهد بود كه آثارى چون شاهنامه و منظومه‏ها و مثنوى‏هاى نظامى گنجه‏اى به نثرى رسا و روان ترجمه شوند تا ما نخست با مطالعه داستانها و افسانه‌‏ها و اسطوره‌هاى شرقى به طور كلى با آنها خو كنيم و اُنس و الفت گيريم و رفته‌رفته با خلق و خو و طرز فكر شرقيان آشنا شويم. سپس زمان آن فراخواهد رسيد كه ترجمه‏هاى منظومى از نوع دوم و در نهايت «ترجمه‏اى بين سطرى» (Interlinear) از نوع سوم در دسترس علاقه‏مندان قرار گيرد.
البته در اينجا شايد بی فايده نبود که نظرات گوته درباره‌ی مولانا را نيز بازگو می کردم؛ چرا که او در «يادداشتها و رساله‏هايى براى درك بهتر ديوان غربى- شرقى»، برداشتهای خود را از شخصيت و شعر هفت سراينده نامدار پارسی زبان نيز به دست داده است: فردوسی، انوری، نظامی، جلال‌الدين رومی، سعدی، حافظ و جامی. اما از آنجا که آگاهیهای او و هم‌عصرانش، حداقل، از مولانا کم و ناقص بوده است، يادداشتهای او– گذشته از يک دو نکته جالب و جدل‌انگيز– از حدّ اشارات تاريخی فراتر نمی رود. ناگزير برای امروزيان چنان دندان‌گير نيست و من با همين اشاره از آن می‌گذرم.
* * *
حال با توجه به آنچه از زبان گوته درباره ترجمه آثار منظوم بازگو كردم، به بررسى ترجمه آلمانى 100 رباعى از مولانا جلال‏الدين محمد بلخى مي پردازم که در کتابي با عنوان «نقشِ خيال دوست»* منتشر شده است.
مترجم عنوان كتاب را ظاهراً از يكى از رباعيات مولانا برگرفته است؛ احتمالاً اين رباعى:
تا نقش خيال دوست با ماست دلا/ ما را همه عمر خود تماشاست دلا
و انجا كه مراد دل برآيد اى دل‏/ يك خار به از هزار خرماست دلا
نخست اندکي در معرفي مترجم بگويم. يوهان كريستف بورگل، استاد دانشگاه و ايران‏شناس و اسلام‏شناس سوئيسى، مترجم اين كتاب است كه پيشتر نيز از او ترجمه‏هاى بسيارى از متون كلاسيك شرقى– خاصه از شاعران ايرانى– و نيز تأليف و تحقيقهاى ارزشمندى منتشر شده است و از آن جمله‏اند ترجمه «اسكندرنامه» و «خسرو و شيرين» و همچنين مثنوى «هفت پيكر» (بهرامنامه) نظامى گنجه‏اى كه اين آخرى را با مهارت به نظم كشيده است. وى، به خاطر ترجمه‏هاى خوب و رساىِ اين آثار، در سال 1983 ميلادى «جايزه فريدريش روكرت» و در سال 1993 «جايزه مترجم» شهر برن سوئيس را از آن خود نمود. «نور و سماع» و «سه رساله درباره حافظ» از جمله تحقيقات اوست كه كتاب اخير به زبان فارسى نيز ترجمه و منتشر شده است. كتابى نيز از وى چند سال پيش از اين در آلمان به چاپ رسيد با عنوان «دين و دنيا در اسلام»، كه در آن به بررسى منشاء قدرت دينى در اسلام و رابطه و نسبت آن با زورمندى و واقعيتهاى دنيوى پرداخته است.
آخرين اثری که از بورگل منتشر شده، ترجمه‌ی گزيده‌ی غزليات و رباعيات ديوان کبير است که انتشارات معتبر C.H.Beck در سال 2003 ميلادی آن را به صورتی نفيس در آلمان به چاپ رساند. پُرفسور بورگل در اين کتاب هفتاد و پنج غزل و سی و يک رباعی را با زيبايی و گويايی تمام به زبان آلمانی ترجمه کرده و کوشيده است تا با توضيحاتی، و گاه تفسير و تعبيراتی عرفانی، به درک و دريافت سروده‌های مولانا ياری رساند. اين اشارات، به ويژه برای خوانندگان آلمانی زبان، سودمند و با ارزش است. از اين‌رو، در انتهای ترجمه‌ی هر غزل و رباعی، بدون استثنا و هر چند کوتاه، مطالبی آمده است. برای مثال در زير ترجمه‌ی غزل کوتاه 768 از نسخه‌ی فروزانفر، تنها به ذکر اين نکته بسنده کرده است که «زحل، ستاره‌ی نحس است در مقابل زهره که ستاره‌ی موسيقی است و رقص». مترجم پيشگفتاری نيز به کتاب افزوده که در آن اشاراتی جالب به «زندگی مولانا»، «ماهيت عرفان اسلامی»، «غزليات ديوان شمس» و سرانجام «پيام ملای روم» شده است.
* * *
حال به بررسی ترجمه‌ی رباعياتی که در کتاب «نقش خيال دوست» آمده است، بپردازيم. بورگل مبناى ترجمه خود از رباعيات مولانا را بر پايه سه اصل قرار داده است: نخست اينكه كوشيده است تا حتى‏المقدور به محتواى متن اصلى نزديك شود و به آن وفادار بماند و پيش از هر چيز از دست بردن به صور خيال و تصرف در زبان تصاوير شاعر خوددارى كند. افزون بر اين، سعى كرده است كه ساختار صورى رباعيات را عيناً باز پس دهد و وزن و ترتيب قوافى را مراعات كند. و سرانجام آنكه در ترجمه خود، شيوه شاعرى و اصطلاحات شعرى در زبان آلمانى را به كار گرفته و از اين‌رو ترجمه او از رباعيات مولانا چنان به گوش مى‏آيد كه گويى به زبان آلمانى سروده شده است. البته مترجم داورى درباره اينكه او تا چه حد در انجام اين كار موفق بوده را به عهده خوانندگان گذارده است و براى يارى رساندن به آنان و نيز فهم بهتر رباعيات، ترجمه تحت‏اللفظى هر رباعى را نيز در زير ترجمه منظوم آنها قرار داده است. بنابراين، مى‏بينيم كه مترجم كوشيده است تا ترجمه‏اى هم‏سنگ با آنچه گوته «نوع سوم» و كامل‌ترين نوع ترجمه مى‏نامد، به دست دهد. همين‌جا بيفزايم كه با تمام تلاش و كوششهاى صادقانه و استادانه بورگل، گيرايى ترجمه‏هاى او و روح دميده در آنها در مقام قياس با ترجمه‏هاى منظومى كه از فريدريش روكرت، شاعر و مترجم شهير آلمانى و «پدر شرق‏شناسى آلمان»، به جا مانده است، از ژرفاى معنوى آن‌چنانى برخوردار نيست. البته اين انتظار و توقع را نيز نبايد داشت كه ترجمه رباعيات مولانا بتواند جذبه عرفانى و كشش روحانى نهفته در متن اصلى را به خواننده منتقل كند. از اين‌رو، خود مترجم نيز به اين امر اشاره دارد و آرزومند است كه خوانندگان آلمانى‌زبان علاقه‏مند، با مطالعه ترجمه گزيده رباعيات مولانا به شوق و ذوق آيند و چنان برانگيخته شوند كه زبان فارسى را فراگيرند و زمانى خود قادر باشند غزليات و رباعيات مولانا و ديگر شاعران پارسى‌زبان را بخوانند!
مترجم مدخلى بر كتاب نگاشته است كه در آن، ضمن شرح كوتاه زندگى مولانا و چگونگى آشناييش با شمس تبريز، آثار او را برشمرده و توضيح كوتاهى نيز درباره وزن و قافيه رباعى داده است. بورگل رباعيات كتاب را به سه دسته تقسيم كرده است:
1. دوستى و عشق. كه شامل 49 رباعى است و مترجم در انتخاب و ترتيب آنها كوشيده است تا داستان عشق عرفانى مولانا به شمس را در اين رباعيات بازتاب دهد؛ از اولين نگاه و نخستين ديدار و رحمت وصال و بركت همنشينى تا درد جدايى و از دست رفتن معشوق و سرانجام غلبه بر هجران دوست و اميدوارى دوباره. دو رباعى از اين بخش را، همراه با ترجمه‌ی آلماني آنها، هم به صورت منظوم و هم ترجمه‌ی تحت‏اللفظى، در اينجا مي آورم:
من ذره و خورشيد لقايى تو مرا/ بيمار غمم عين دوايى تو مرا
بى بال و پر اندر پى تو مى‏پرم/ من كاه شدم چو كهربايى تو مرا

Ich bin der Staub, Du die Sonne,
die mir das Licht zuteilt.
Ich bin vor Kummer krank, Du
Das Mittel, das mich heilt.
Ich fliege ohne Fluegel
Und Federn zu Dir hin,
Der Bernstein Du, ich ein Stroh nur,
von deinem Sog ereilt.

Ich bin das Sonnenstaeubchen, du mir der Sonnentreffpunkt,
ich bin krank aus Gram, Du mir das Heilmittel.
Ohne Fluegel und Feder fliege ich in Deinem Gefolge.
Ich wurde zum Strohhalm, Du mir zum Bernstein.

آن كس كه به روى خوب، او رشك پريست/ آمد سحرى و بر دل من نگريست
او گريه و من گريه، كه تا آمد صبح/ پرسيد كز اين هر دو عجب، عاشق كيست؟

Er, dessen Antlitz so schoen ist
dass Feen ihn darum beneiden,
Kam juengst in der Daemmerung zu mir,
am meinem Bild sich zu weiden.
Er weinte und ich weinte,
bis dann der Morgen sich nahte
und ausrief: "Wie seltsam! Wer ist denn
der Liebende von euch beiden?"

Der, auf dessen schoenes Antlitz Feen neidisch sind,
kam im Morgendaemmer und blickte auf mein Herz.
Er Weinen und ich Weinen, bis der Morgen kam
Und fragte: "Von diesen zwei – o Wunder! – wer ist der Liebende?"

2. زيستن و آموختن: دربرگيرنده رباعياتى است پيرامون شيوه زيستن و حكمت حيات و نيز قطعاتی غزل‌مانند و سخره. اما اغلب اشعار اين بخش را رباعياتى با مضامين عرفانى تشكيل مى‏دهد كه با تصورات مولانا از «انسان كامل» پايان مى‏گيرد. دو نمونه از اين رباعيات را نيز با ترجمه آلماني آنها به دست مي‌دهم:
در نه قدم از چه راه بى‏پايانست/ كز دور نظاره كار نامردانست
اين راه ز زندگى دل حاصل كن/ كاين زندگىِ تن صفت حيوانست‏

Ist auch der Pfad unendlich,
brich auf und tritt ihn an!
Bloss in die Ferne blacken
schickt sich nicht fuer den Mann.
Weg dran dein Herz, dein Leben,
bewaeltige den Pfad!
Wie tierhaft ist ein Leben
Nur in des Koerpers Bann!

Setz den Fuss darauf, wenn auch der Pfad unendlich ist.
Von fern zu blicken, ist die Sache von Schwaechlingen.
Erring diesen Pfad durch das Leben des Herzens,
denn dieses Leben des Koerpers ist die Art des Tiers.

رندى ديدم نشسته بر خنگ زمين/ نه كفر و نه اسلام، نه دنيا و نه دين‏
نى حق نه حقيقت نه شريعت نه يقين/ اندر دو جهان كرا بود زهره اين

Juengst sah einen Schelm auf dem Sattel der Erde
ich reiten.
Nicht Weltkind, nicht Frommer, nicht Muslim war er
Noch Heide.
Recht, Wahrheit, Gesetz liess er hinter sich,
alle Gewissheit.
Wer wagt es, in beiden Welten derart zu streiten?
Ich sah einen Schelm (rind ) sitzen auf dem Ross der Erde:
weder Unglaube noch Islam, weder Welt noch Religion!
Weder Recht noch Wahrheit, noch Sharia, noch Gewissheit!
Wer hat in beiden Welten die Kuenheit zu diesem?

3. شعر و موسيقى: در اين بخش، مترجم رباعياتى را برگزيده است كه مضامينِ شعر و موسيقى را در بردارد؛ مضامينى كه مولاى روم به آنها دلبستگى خاص دارد و در سروده‏هاى او– به ويژه در غزليات ديوان شمس– به تكرار از آنها سخن در ميان است. براى مثال، در يكى از زيباترين غزلهاى ديوان كبير (شماره 457 نسخه فروزانفر)، پس از برشمردن پرده‏هاى گوناگون موسيقى ايرانى، مى‏گويد:
اين علم موسقى بر من چون شهادتست/ چون مؤمنم شهادت و ايمانم آرزوست
عبدالرحمن جامى در «نفحات الانس» حكايت كوتاهى را نقل مى‏كند كه نشان‌دهنده علاقه مولانا به موسيقى است:
«روزى مى‏فرمود كه: آواز رباب، سرير باب بهشت است كه ما مى‏شنويم.» منكرى گفت: «ما نيز همان آواز مى‏شنويم. چون است كه چنان گرم نمى‏شويم كه مولانا؟» خدمت مولوى فرمود: «كَلاّ و حاشا! آنچه ما مى‏شنويم آواز باز شدن آن در است. و آنچه وى مى‏شنود آواز فراز شدن.»
در رباعيات اين بخش بدون استثنا از اسامى يك يا چند ساز بادى و زهى و ضربه‏اى استفاده شده است. اين هم دو رباعى از اين بخش همراه با ترجمه‌ی منظوم و تحت‏اللفظى آنها:
از عشق تو گشتم ارغنون عالم/ وز زخمه تو فاش شده احوالم
ماننده چنگ شد همه اشكالم/ هر پرده كه مى‏زنى مرا مى‏نالم

‏Die Liebe zu Dir erschuf mich
zum Saitenspiel der Welt,
Du schlugst mich und enthuelltest,
was meine Seele haelt.
So bin ich zur Harfe geworden
An Klang und an Gestalt.
Dein Schlag nur ist es, Dein Fuehlen,
was aus mir schluchzt und schallt.

Aus Liebe zu Dir wurde ich zum Organon der Welt,
und durch Deinen Schlag wurden meine Zustaende offenbar.
Meine Formen wurden zur Harfe,
Jeden Modus, den Du mir anschlaegst, klage ich.

حاجت نبود مستى ما را به شراب/ يا مجلس ما را طرب از چنگ و رباب‏
بى‏ساقى و بى‏شاهد و بى‏مطرب و نى/ شوريده و مستيم چه مستان خراب

Fuer unsern Rausch bedarf es keinen Wein,
Fuer unser Fest nicht Harfen noch Schalmein!
‏Sind ohne Schenken, Saenger, Lautenklang
Toll und berauscht; kein Rausch kann groesser sein!

Unser Rausch bedarf keines Weins
Noch unser Fest des Klangs von Harfe und Rebab.
Ohne Schenke und Schoenen, ohne Spielmann und Rohrfloete
sind wir berauscht und erregt. Was sind dagegen zerstoerte Berauschte?!

مترجم توضيحات سودمندى نيز به آخر كتاب افزوده است كه در درك بهتر رباعيات، به ويژه در شناخت پاره‏اى از اصطلاحات و استعارات و تمثيلات مورد استفاده مولانا، به يارى خواننده آلمانى زبان مى‏آيد. ناگفته نگذاريم كه به هنگام مطالعه و بررسى كتاب به نكته‏اى برخوردم كه اندكى مرا به شگفت واداشت: مترجم در بخش منابع كتاب متذكر شده كه رباعيات را از نسخه‏اى برگزيده است كه روانشاد استاد بديع‏الزمان فروزانفر در 10جزو (9 جلد) بين سالهاى 1336 تا 1346 خورشيدى به چاپ رساند. در اين نسخه، فروزانفر 1983 رباعى را براساس شش نسخه خطى تصحيح كرده و به ثبت رسانده است و به سبب اعتبار علمى مصحح، اغلب در كارهاى پژوهشى و دانشگاهى، برحسب معمول، از اين نسخه استفاده مى‏شود. لذا بديهى مى‏نمود كه بورگل نيز در ترجمه رباعيات مولانا اين نسخه معتبر را اساس كار خود قرار داده باشد. اما وقتى ترجمه آلمانى رباعيات را با متن اصلى آنها مقابله مى‏كردم، برخى را اصلاً در نسخه فروزانفر نيافتم و تازه آنها نيز كه در اين نسخه يافت مى‏شوند، با تفاوتهاى اساسى به آلمانى ترجمه شده‏اند. براى مثال، در نسخه فروزانفر در رباعى82 «مى» ثبت شده ولى در ترجمه آلمانى «نى» آمده است. و باز در همين رباعى، «چون مستان» به «چه مستان» تبديل شده است. در جاى ديگر، «بى‏قرار» به «پرشرار»، «اى زهره غيبى» به «اى زهره عيش»، «بگريست» به «نگريست» و «بى‏روى تو» به «بيرون تو» ترجمه شده است. لاجرم، جستجوى من براى يافتن متن اصلى رباعيات مورد استفاده بورگل بى‏نتيجه ماند تا اينكه روزى، به طور اتفاق، به نسخه چاپى نسبتاً جديد كليات شمس تبريزى برخوردم كه انتشارات اميركبير در يك جلد و براى استفاده عموم منتشر كرده و تاكنون به كرّات تجديد چاپ شده است و من چاپ دهم (فروردين 1363) آن را در ميان كتابهاى دوستى مشاهده كردم و با كمال تعجب ديدم كه تمامى 100 رباعى را بورگل عيناً از اين چاپ جديد، كه با نسخه فروزانفر تفاوت بسيار دارد و تعداد رباعياتش نيز بيشتر است، انتخاب كرده و ترجمه آلمانى آنها نيز واژه به واژه مطابق مفاد آن است. از اين‌رو، مطمئنم كه مأخذ وى در ترجمه رباعيات مولانا فقط اين چاپ يك‌جلدى مى‏توانسته بوده باشد. حال چرا بورگل از چاپ 9 جلدى كليات شمس به عنوان مأخذ ترجمه‏اش نام برده، پرسشى است كه من براى آن پاسخى نيافتم!
البته اين نخستين‌بار نيست كه رباعيات مولانا به زبان آلمانى ترجمه و منتشر مى‏شود. دو ترجمه ديگر نيز از رباعيات مولانا صورت گرفته كه يكى پيشتر و ديگرى بعد از ترجمه بورگل به چاپ رسيده است. اولى ترجمه 99رباعى است از بانو گيزلا ونت كه چند سال پيش از اين در آمستردام هلند منتشر شد؛ و ديگرى كتابى است شامل ترجمه 100رباعى كه البته به سبك شعر نو ترجمه شده و پيداست كه مترجم به عمد در پى وزن و قافيه نرفته و بيشتر كوشيده است تا درونمايه رباعيات را به خواننده آلماني‌زبان منتقل كند. مترجم اين كتاب زنده‏ياد سيروس آتاباى، شاعر آلمانى‌زبانِ ايرانى، است كه بيشتر عمر خود را در آلمان سپرى كرد و دهها ترجمه و سروده به زبان آلمانى از او به جا مانده است و به قول ابراهيم گلستان، «برخلاف خويشاوندان نزديكش (آتاباى خواهرزاده محمدرضا پهلوى بود) انسانى ملايم و آرام و بافرهنگ بود». او قطعاتى از غزليات و سخنان مولانا را نيز به آلمانى ترجمه كرد و در سال 1988 در دفترى با عنوان «شمس تبريز» به چاپ رساند. چند سال پيش از اين هم مجموعه‌ی ترجمه‌هاي آتاباي از شعرهاي حافظ و مولانا و خيام، در يک مجلد و به صورت بسيار نفيس در آلمان منتشر شده است.
در پايان، به ترجمه چند اثر ديگر از مولانا و نيز دو سه کتاب كه درباره او و آثارش در سالهاي اخير به زبان آلمانى نوشته شده است اشاره مى‏كنم: كتاب «فيه ما فيه» را شادروان پرفسور آنه مارى شيمل به آلمانى ترجمه كرد و به صورتى نفيس و با سر فصلهايى آراسته به خط خوش فارسى، در سال 1988ميلادى، به چاپ رساند. دفتر اول «مثنوى معنوى» نيز براى نخستين بار به طور كامل، در سال 1997، به زبان آلمانى ترجمه و منتشر شد. البته اين ترجمه مستقيماً از متن فارسى مثنوى انجام نگرفته، بلكه اساس كار مترجمان، متن ترجمه انگليسى آن بوده است كه زنده ياد عبدالباقى گولپينارلى، محقق و مترجم سرشناس ترك، با همكارى نورى ارگنكون به پايان رسانده بود. البته چند بار گزيده‌هايی از روى متن اصلى متنوی به آلمانى ترجمه شده است که يکی گزيده‏اى از قصه‏هاى مثنوى است كه بانو شيمل انجام داده و با مصورسازى اينگريد شار، در سال 1994ميلادى به چاپ رسيد. ديگری گزيده ای است قديمی که گئورگ روزن از متن فارسی کتاب به آلمانی ترجمه و در سال 1849ميلادی منتشر کرد. «والتر فون دِر پورتِن» هم، براساس نسخه‌ی فارسی چاپ نيکلسن، بيتهای 1923 تا 2933 را به آلمانی ترجمه کرد که در 1930 ميلادی منتشر شد.
«من چو بادم و تو چو آتش» عنوان كتاب ديگرى است كه پُرفسور شيمل در آن به بررسى و تحليل زندگى و آثار و افكار مولانا پرداخته است. شيمل اين کتاب را با همين عنوان به دو زبان آلمانی و انگليسی منتشر کرد که البته متن آلمانی و انگليسی کتاب با هم تفاوت اساسی دارند. اين کتاب تاكنون هفت بار در آلمان تجديد چاپ شده است. متن انگليسی اين اثر، اساس ترجمه کتابی قرار داشته که آقای فريدون بدره‌ای آن را با عنوان «من بادم و تو آتش» به فارسی ترجمه کرده و در ايران منتشر شده است. بانو شيمل از شيفتگان مولاى روم و يكى از نخستين پژوهشگران آلمانى بود كه به تحقيق در آثار و افكار مولانا پرداخت و در شناختن و شناساندن اين عارف و عالم بزرگ ايرانى به جهانيان سهم بسزايى داشت. در ميان آثار وى، كتابى نيز يافت مى‏شود با عنوان «صور خيال در شعر جلال‏الدين رومى» كه نزديك به 60سال پيش از اين انتشار يافت و در زمره اولين كارهاى تحقيقى در اين زمينه است.
افزون بر اينها، گزيده‏هايى از غزليات مولانا را مترجمان بسيارى به زبان آلمانى ترجمه و منتشر كرده‏اند كه هنوز زيباترين و جذاب‌ترين آنها همانا ترجمه‏اى است كه فريدريش روكرت در نزديك به 180سال پيش به انجام رساند و نخستين‌بار در سال 1819 ميلادى منتشر شد و تاكنون بارها تجديد چاپ شده است.

* Dschalaludin Rumi: Traumbild des Herzens. Hundert Vierzeiler. Ausgewaehlt, aus dem Persischen uebertragen, eingeleitet und erlaeutet von Johann Christoph Buergel. Zuerich, 2002.

- به نقل از سايت خسرو ناقد

از عشق به عشق- بینش حافظ از هنر خود، یوهان كریستوف برگل (سوئیس)

saeem110 — Sat, 30 Dec 2006 07:23:17 GMT

شعرای ایران در قرون وسطی درباره خود و پیشه شاعری و مقام هنر در جامعه و رسالت هنر خیلی فكر می‌كردند و در اشعارشان راجع به این مسائل صریحا یا به اشارت صحبت كرده اند. نویسنده این سطور راجع به این موضوع مكرر تحقیق كرده و چند مقاله منتشر نموده است.
«بینش از خود» به ویژه نزد نظامی جالب توجه است. نظامی در مقدمه نخستین مثنویش «مخزن الاسرار» از خود و شروط هنر و اوصاف شاعر حقیقی، بحث می‌كند و در طی آثارش به این موضوع برمی گردد. افكاری كه این شاعر در ابواب «مقام و مرتبت این نامه»، «در گفتار فضیلت سخن» و «برتری سخن منظوم از منثور» به عبارت درآورده شامل عناصر یك فلسفه زبان و شعر است.
می توان گفت كه در زمان حافظ صحبت كردن شاعر از پیشه و هنر خود عادت و عرف بود. حافظ اگرچه از شعرای پیش از خود متأثر شده، بینش او از خود هم یك سیمای خاص خود او دارد. در این مقاله كوتاه كمتر از تأثیر پیشروان بر حافظ و بیشتر از افكار خود حافظ حرف خواهم زد.
بینش حافظ از هنر خود، بویژه در بیت مخلص غزلهای او پیدا می‌شود، ولی به آنجا محدود نیست. بینش حافظ از هنر خود موضوعی متنوع است و می‌توان آن را لااقل از دو جهت ذیل در نظر گرفت:
1- گفتار حافظ از منابع هنر خود
2- گفتار حافظ از محبوبیت و تأثیرات هنر خود
اولین منبع هنر حافظ البته عشق است:
- مرا تا عشق تعلیم سخن كرد/ حدیثم نكته هر محفلی بود
- عاشق و رند و نظربازم و می‌گویم فاش/ تا بدانی كه به چندین هنر آراسته ام
- یكیست تركی و تازی درین معامله حافظ/ حدیث عشق بیان كن بدان زبان كه تو دانی
منبع عشق البته جمال یار است. پس می‌توان گفت كه اولین منبع الهام حافظ همین جمال یار بوده است. یعنی انعكاس جمال خدا در آفرینش یا به عبارت خود شاعر:
ما در پیاله عكس رخ یار دیده ایم/ ای بی خبر ز لذت شرب مدام ما
ولی حافظ علاوه بر ظواهر آفرینش از منابع غیرمحسوس و غیرمرئی- یعنی از عالم غیب- هم الهام گرفته و بنابراین لقبش «لسان الغیب» شده است. این الهامی بود كه به وسیله آواز هاتف و سروش و حتی روح القدس بر او می‌آمد و هنر او با چنین تجربه روحانی و بی نظیری آغاز شده بود كه به دعوت یك پیغمبر شباهت دارد. حافظ این شروع شاعریش را در غزلی مشهور چنین توصیف كرده است:
- دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند/ واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند
بی خود از شعشعه پرتو ذاتم كردند/ باده از جام تجلی صفاتم دادند
دلیل اینكه «آب حیات» اشارتی است به شعر حافظ این دو بیت دیگر است:
- حجاب ظلمت از آن بست خضر كه گشت/ ز شعر حافظ و آن طبع همچو آب، خجل
- حافظ از آب زندگی شعر تو داد شربتم/ ترك طبیب كن بیا نسخه شربتم بخوان
ولی از خود غزل مزبور با كمال وضوح روشن می‌شود كه مقصود از «آب زندگی» شعر حافظ و موضوع غزل دعوت شاعر یا آغاز الهام اوست. تجربه این دعوت، حافظ جوان را از وظیفه اصلی شاعر آگاه كرد. این وظیفه شاعر، «وصف جمال» و اساس قابلیت توصیف جمال- علاوه بر هنر و طبع شاعری- آینه بودن چشم و دل شاعر است. ملاقات با ذات خدا، آگاهی از تجلی صفات خدا، لبّ حافظ را تغییر داده است.
بعد از این روی من و آینه وصف جمال/ كه در آنجا خبر از جلوه ذاتم دادند
لحظه ملاقات با خدا بدون جهد سابق هم ممكن نبود، بلكه ثمره دوره صبر و ثبات بود. چنانچه در سیرت پیغمبران آمده است كه بعد از زهد و اعتكاف در كوه و بیابان نائل به دعوت شدند، حافظ هم گویا بعد از تحمل جور و جفا با صبر و ثبات به این دعوت نائل شده است.
- هاتف آن روز به من مژده این دولت داد/ كه بدان جور و جفا صبر و ثباتم دادند
این همه شهد و شكر كز سخنم می‌ریزد/ اجر صبریست كز آن شاخ نباتم دادند
باید گفت كه حافظ اول كسی نبود كه خود را به مقامی نزدیك به مقام پیغمبری رساند. همین خودآگاهی نزد نظامی هم دیده می‌شود، چنانكه در مقدمه «مخزن الاسرار» می‌فرماید:
- بلبل عرشند سخن پروران/ باز چه مانند به آن دیگران
زآتش فكرت چو پریشان شوند/ با ملك از جمله خویشان شوند
پرده رازی كه سخن پروریست/ سایه ای از پرده پیغمبریست
(مخزن الاسرار، دستگردی 41)
رساله این شاعر پیغامبر یا پیغمبر شعر سرا چیست؟ جواب ساده و روشن است. لُبّ این رساله عشق است، چنانچه حافظ خود می‌فرماید:
- زبور عشق نوازی نه كار هر مرغیست/ بیا و نوگل این بلبل غزلخوان باش
- حدیث عشق ز حافظ شنو نه از واعظ/ اگرچه صنعت بسیار در عبارت كرد
پس می‌شود گفت كه حافظ خود را به عنوان یك «پیغمبر عشق» می‌بیند.
مقام پیغمبر در فلسفه عرفانی اسلام مقام «انسان كامل» است و همین مقام را ولی و پیر طریقت هم صاحب اند. شاعر ایرانی اگرچه اصلا جزو سلسله انسانهای كامل نیست، ولی می‌بینیم كه شاعر این مقام را ابتدا به دوست و بعد هم به خود عطف می‌كند. شعرایی چون نظامی، مولانا رومی و حافظ اگرچه در اشعارشان اصطلاح «انسان كامل» اسما و عینا ذكر نمی‌شود، ولی این مفهوم در افكار و تصورشان نقش مركزی را بازی می‌كند.
انسان كامل كسی است كه مثل «قطب» در تفكر عرفانی تمام عالم را زنده دارد و حتی آسمان با افلاك و ستاره ها را هم زیر تأثیرش دارد. شعرای ایرانی به جای «انسان كامل»، گاه گاه، كلمه «رند» را به كار می‌برند، برای اشارت به تأثیرات فلكی خودشان یا دوستانشان. مثلاً جلال‌الدین رومی در بیتی می‌فرماید:
- دو سه رندند كه هشیار دل و سرمستند/ كه فلك را به یكی عربده در چرخ آرند
(دیوان شمس، فروزانفر75:2/1)
نیروی این نوع انسان شبیه است به نیروی ساحر. این قوه سحرآمیز البته به خصوص در شعر دیده می‌شود. شعرای عربی پیش از اسلام، چون از جن و پری الهام می‌گرفتند صاحب این قوه سحرآمیز بودند.
در اسلام می‌بینیم كه شعرای ایرانی به خودشان سحر حلال نسبت می‌دهند. سحر حلال یا «السحر الحلال»، اصطلاحی است كه گویا برای نخستین بار در رسائل «اخوان الصفا» (یعنی در قرن چهارم هجری) آورده شده است. سحر حلال نزد اخوان، سحری است در خدمت اسلام. این است كه نظامی درباره خود می‌سراید:
- سحر حلالم سحری قوت شد/ نسخ كن نسخه هاروت شد
شكل نظامی كه خیال منست/ جانور از سحر حلال منست
(مخزن الاسرار، دستگردی 45)
- مشتری سحر سخن خوانمش/ زهره هاروت شكن خوانمش
(مخزن الاسرار، دستگردی 42)
حافظ در مدح خود می‌سراید:
- منم آن شاعر ساحر كه به افسون سخن/ از نی كلك، همه قند و شكر می‌بارم
همین فكر را حافظ در غزلی دیگر توسعه داده است:
- شكر شكن شوند همه طوطیان هند/ زین قند پارسی كه به بنگاله می‌رود
طی مكان ببین و زمان در سلوك شعر/ كاین طفل یكشبه ره ساله می‌رود
آن چشم جاودانه عابد فریب بین/ كش كاروان سحر ز دنباله می‌رود
گویا در این ابیات حافظ از شعر خود و تأثیر سحرآمیزش با استعاره «چشم جاودانه» تعریف كرده است. حافظ از تأثیرات اشعارش در ابیات زیادی به لطافت و نكته دانی حرف می‌زند.
اولا چند بیت ذكر می‌كنیم كه در آنها ترقی و تقدم شعر حافظ از جایی به جای و از كشوری به كشور مورد بحث است:
- عراق و فارس گرفتی به شعر خوش حافظ/ بیا كه نوبت بغداد و وقت تبریز است
البته در مصراع دوم این بیت اشارتی مبهم می‌توان دید، چون بغداد شهر حلاج و تبریز شهر شمس الدین– دوست مولانا– بود.
این نوع دو لایه بودن در بیت ذیل هم دیده می‌شود:
- فكند زمزمه عشق در حجاز و عراق/ نوای بانگ غزلهای حافظ شیراز

«حجاز» در عین حال اصطلاحی است در علم موسیقی و نام یك مقام حزن آور، در حالیكه «عراق» نام یك مقام مسرت انگیز است. پس معنی ایهامی این بیت این می‌شود كه حافظ در غزلهایش هم جهات جزین و هم جهات شادان عشق را می‌سراید.
همین ایهام را حافظ در بیت دیگری هم دوباره- ولی این دفعه واضحتر- به كار برده است:
- این مطرب از كجاست كه ساز عراق ساخت/ و آهنگ بازگشت به راه حجاز كرد
ولی قلمرویی كه حافظ آن را با جادوی سخنش فتح می‌كند، البته محدود به مرز و بومهای مزبور نیست، چنانچه از بیتهای ذیل روشن می‌شود:
- به شعر حافظ شیراز می‌رقصند و می‌نازند/ سیه چشمان كشمیری و تركان سمرقندی
- شكر شكن شوند همه طوطیان هند/ زین قند پارسی كه به بنگاله می‌رود
- حافظ حدیث سحر فریب خوشت رسید/ تا حد مصر و چین و به اطراف روم و ری
چنانچه می‌بینیم حافظ افتخار می‌كند به اینكه با نیرو و سحر هنرش تقریبا تمام دنیا را فتح كرده است. ولی او به این جلال و عزت هم اكتفا نمی‌كند و افتخار خود را تا به آسمان بالا می‌برد و از تأثیرات غزلهایش بر فرشته ها و ارواح افلاك و ساكنان ملكوت تعریف می‌كند:
- در آسمان نه عجب گر به گفته حافظ/ سرود زهره به رقص آورد مسیحا را
- صبحدم از عرش می‌آمد خروشی، عقل گفت:/ قدسیان گویی كه شعر حافظ از بر می‌كنند
در مثل این بیتها آن نیروی فوق طبیعی و خارج از قوه انسان دیده می‌شود كه گفتیم صفت مشخص انسان كامل است.
البته در اینجا این سوال را باید مطرح كرد كه آیا اصلا و تا كدام اندازه مثل این عبارتها را باید جدی گرفت؟ شاید آنها غیر از خیال و مبالغه نیستند، پس می‌بایست آنها را از آن كذبهای شعرا شمرد كه علمای قرون وسطی ضد آن پیوسته ستیزه می‌كردند.
من نمی‌توانم به این سوال جواب قطعی بدهم ولی باور می‌كنم كه حافظ اگرچه با مفاهیم دینی مثل قضا و قدر، بهشت و دوزخ گاه گاه بازی كرده است، ولی وی مردی است صاحبدل و معتقد به خد ا و نظامی كلی. اما عمیقترین عقیده اش بدون شك در عشق بوده، عشقی كه راجع به آن فرموده است:
- طفیل هستی عشقند آدمی و پری...
- در عشق خانقاه و خرابات فرق نیستیا:
- همه كس طالب یارند، چه هشیار و چه مست/ همه جا خانه عشقست چه مسجد چه كنشت
راز دنیا را هم گویا با عشق حل می‌توان كرد. به هر حال حافظ خود را آگاه از رازهای نهفته آفرینش می‌دانست:
- من آنم كه چون جام گیرم به دست/ ببینم در آن آینه هر چه هست
ولی این رازها را با زبان آدمی نمی‌توان به عبارت درآورد:
- قلم را آن زبان نبود كه سرٌ عشق گوید باز/ ورای حد تقریر است شرح آرزومندی
تنها وسیله ای كه شاعر دارد اشارت است:
- تلقین و درس اهل نظر یك اشارتست/ گفتم كنایتی و مكرر نمی‌كنم
- آن كس است اهل بشارت كه اشارت داند/ نكته‌ها هست بسی محرم اسرار كجاست؟
این طور به نظر می‌آید كه حافظ با وجود تجربه توفیق و محبوبیت احساس تنهایی هم می‌كرده و این تجربه ای است كه نزد شعرای دیگری نیز كه پیامی شبیه به پیام حافظ داشتند می‌بینیم. لكن در عین حال حافظ یقین داشت كه در آینده تنها نخواهد ماند، دوستان هنرش و مریدان پیامش همه جا به یاد او «محفلها» خواهند ساخت:
- گویند ذكر خیرش در خیل عشقبازان/ هر جا كه نام حافظ در انجمن برآید
گفتار را به آخر برسانیم و بگوییم:
بر سر تربت ما چون گذری همت خواه/ كه زیارتگه رندان جهان خواهد بود.
‹ به نقل از كتاب «سخن اهل دل»، مجموعه مقالات كنگره بین المللی بزرگداشت حافظ، پائیز1371.›

آورندگان شعر دشوار حاشيه‌اي بر " طعم روزهاي نيامده " اثر : جليل آهنگرنژاد به قلم: لطيف عمران پور

saeem110 — Sat, 23 Dec 2006 06:48:27 GMT

در فاصله‌اي كمتر از دو بهار ، رخدادهاي جالبي در ساحت شعر اين سامان پديد آمده است . انتشار چند كتاب شعر ، نشر يكي دو ويژه نامه و دست به قلم شدن خيلي از حضرات و حاشيه‌هاي زياد از جمله ي اينهاست . مگر مي شود كه چشم خود را به روي اين همه منظره‌ها بست !؟ اكنون ابتداي دهه‌ي هشتاد آشفته‌تر از هر دهه‌ي ديگري است كه البته سهم شاعران كرمانشاه در اين پيشامدها كم نيست . بسياري ازجناح ها پر رنگ تر شده وباند ها مخوف تر از گذشته‌اند و در اين آشفته بازار و نفي زمين و زمان هر كسي در صدد كشف قاره‌ي ديگري است . اكنون سر هر گذر ، جماعت شاعر «لژ» ‌زده اند .خدا را شكر ! ما كه بخيل نيستيم چرا بايد كفران نعمت كرد ؟بايد هورا كشيد ! . ما به اندازه‌ي يكي از كشورهاي حاشيه‌ي خليخ فارس شاعر مصرف كننده داريم كه هيچ سهمي در توليد هنر ندارند و منتظر نشسته اند تا فراخواني بيايد . آن وقت براي يك جايزه‌ي مختصر حدود چهارده الي پانزده هزارقطعه شعر ارسال مي شود. من فكر مي كنم وفور اين همه شاعر از نشانه‌هاي ظهور است . يا به عبارتي ديگر ما در عصر آخر زمان به سر مي بريم . بگذريم چرا بايد در كنار پرداختن به چهره‌هاي ريشه دار تر اين حوالي ، جوانها را آزار داد !؟ سرگذشت عجيبي دارد اين شعر دشوار . همه چيز به اوايل دهه‌ي هفتاد يا به عبارتي دقيق تر به سال 1373برمي‌گردد . در اين سال يكي از چهره‌هاي موجه شعر معاصرايران و از پايه گذران نقد جديد فارسي « دكتر رضا براهني » كتاب «خطاب به پروانه‌ها» و مانيفست « چرا ديگر شاعر نيمايي نيستم »‌ را انتشارداد و در آن دو شاعر آونگارد يعني : « نيما » و « شاملو »‌را توضيح داد و تعقيد هاي نيما را از نگاه شاملو و خلاء هاي شاملو را از زاويه‌ي ديد خود تشريح كرد و آنگاه انشعاب زد ، يعني گفت : ‌راه ما جداست و بحث كارگاههاي شعري پيش آمد و عضويت فوج فوج آدمهايي كه هنر پيشه نشده بودند در اين لژهاي فراماسونري و زير زمينهاي آنچناني پيش آمد . از عجايب روزگار اينكه : عده‌اي شاعر با شامورتي بازي ! و گريم چهره و رنگ مو اين جريان را به نفع خود مصادره كردند و به ياري گروهي از مادينه‌هاي پايتخت كودتا كردند . آدم به ياد تعبير نيچه مي افتد كه گفته بود : « شگفتا با تولد هر نوزادي چه مايه ... به دنيا مي آيد!‌. كار به جايي رسيد كه صداي براهني از ولايت فرنگ درآمد كه اين حضرت «باباچاهي » از مخالفان سرسخت بچه‌هاي كارگاه من و افكار ما بوده است . حالا با مقدار زيادي ! تقلب به ميدان آمده و ما او را نمي شناسيم . جالب آنكه تا اين لحظه بابا چاهي به روي مبارك خود نياورده ولي نگاهي به كتابهاي او ازهفتاد و سه به بعد مي تواند خيلي از چيزها را بگويد . از اين زمان به بعد، بحث تعرض به نحو و ساختار شكني و تغيير شناسه ها و تعليق و روايت گريزي و هزار كوفت و زهر مار ديگر پيش آمد . البته بايد انصاف داد و از ترجمه هاي « بابك احمدي » نبايد غافل بود كه به سهم خود اين بحث ها ( سفيدي هاي متن و...) و آراي زبانشناسان را رواج داد و نهايتا هرمنوتيك و تاويل و گسترش متن پيش آمد كه سعي ما در اينجا اين گونه است كه اين متنهارا «متن دشوار » بناميم . كاري به ابعاد فكري « براهني » و « احمدي » نداريم ولي اين دو از دانش آموختگان داراي پشتوانه‌اند و در مورد براهني بايد گفت : علاوه بر تسلط بر ادبيات كلاسيك ، شعر صد سال اخير ايران در چنگ اوست . نمي شود اينها را با جوانهايي كه تازه راه افتاده اند و نسبت به همه‌ چيز بيگانه‌اند ، ‌مقايسه كرد . يك وقتي فرياد زديم كه اين گوساله‌ي سامري را نقد كنيد و به خاطر حرفهاي مفتي كه زده از او ماليات بگيريد ولي در عوض عده‌ي زيادي كه نه حجمي بودند و نه موجي كاسه‌ي داغ تر از آش شدند و در عوض حمايت از علي دايي ! طرفدار دو آتشه‌ي اين شعبده باز شدند !!به هر روي ، شعر دشوار پديد آمد و مدت زيادي به چنگ خانمها افتاد . جالب تر آن كه هم براهني و هم ديگران از نخستين ها كه ياد كردند ، فقط جماعت نسوان را ديدند و شعر آنان را مثال زدند . سپس كپي دسته چندم آنها به كرمانشاه آمد .با اندكي دقت مي توانيد اين نقل وانتقال ( سند) را با چند واسطه ببينيد . البته من به شكلك درآوردنهاي مضحك و ساختگي عده‌اي ساده كاري ندارم كه نشستند دورهم و مكتب ادبي ساختند و شبنامه پخش كردند .در يك كلام ، بدنه‌ي اصلي شعر ميانسال و جوان كرمانشاه در دو حوزه‌ي نئوكلاسيك و شعر دشوار به ترتيب اثرگذاري عبارتند از :‌الف : در حوزه‌ي نئوكلاسيك : محمد سعيد ميرزايي ، اصغر عظيمي مهر ، بابك دولتي ، جليل آهنگرن‍ژاد ،‌رضا حساس ،‌محمد ويسي و ...البته جايگاه بيژن ارژن در رباعي ساختارشكن جايگاه ممتازيست و شعرها و حرفهاي زيادي براي گفتن دارند و تاثيرگذار بوده اند كه اي كاش در جاي خاصي قضاوت شوند . در ميان خانمها شعرهاي قبادي، درخشنده و ناظري را نبايد فراموش كرد . ب : در حوزه‌ي شعر دشوار : كورش همه خاني ،‌ عبدالرضا رادقر ، حسن نجار ، ‌فرياد شيري ،‌ جليل آهنگرنژاد ، علي الفتي و يكي دو جوان ديگر .در اين بين ، ما كاري به شعر پيرمردها نداريم و اهل فن بايد در مجالي ديگر به آنها بپردازند . منهاي بحث پيرمردها اجازه بدهيد مابقي شعر جوان و ميانسال را شعرهايي متوسط يا بي خطر و يا در همان حوزه‌ي شعر امور تربيتي بدانيم .وقتي صحبت از نحوه‌ي شكل گيري ماجراست ، بايد ريشه ها را توضيح داد. شايد عده‌اي خرده بگيرند و حرفهايي بزنند ولي با انسان پارانويا كه نمي شود قصه‌ي ليلي گفت و تشبيه و ايهام به كار برد !. «همه خاني » و «نجار» از نخستين ها بودند در حوزه‌ي شعر جديد . ولو به صورت ابتدايي آن . چرا كه بايستي حق تقدم را رعايت كرد . وقتي نجار شعرهايش را براي حقوقي و شاملو گفت و با مركز حشر و نشر داشت ،‌خيلي از اين جماعت اصلا در وادي شعر نبودند . شايد در كلوبهاي ورزشي بودند و يا ...حتا كسي مثل فرياد شيري كه او را از عقلاي قوم مي دانم و براي شعرهاي تازه‌اش احترام قائلم ، براي نجار شعر مي گفت . اين حرفها را داخل پرانتز گفتم ! در اينجا كاري به شعر نجار نداريم كه بخواهيم تاييد يا رد كنيم . ولي يك سوال آزارمان مي دهد و آن اينكه : نجار اكنون كجاست ؟ شايد همين سوال را فردا در مورد خانمها و آقايان امروزي بپرسند . «‌جليل » با انتشار « طعم روزهاي نيامده » يك بار ديگر خود را در كانون توجه شاعران قرارداده است . ديديم كه پاره‌اي از دوستان مطالبي نوشتند راجع به اين اثر و البته گروه پر مدعاي ديگري با لبخندي تلخ بر لب ، بر آن سرند كه به توطئه ي سكوتش بگذرانند و...اين جماعت شاعر پيشه‌ي متوهم خيال مي كنند كه زمين و زمان بر مدار ايشان مي‌چرخد يا به عبارتي بهتر هنوز دچار « ايگوسنتريك نوع

آهنگرنژاد متعلق به شاعران دهه‌ي هفتاد است با شناختي عميق از شعر كلاسيك و شعر دشوار مومنانه پيش از اين « نرمه‌واران » را منتشر كرد و خواست تا بر سر فرهنگ و زبان مادري ‌اش پاي بفشرد .بر خلاف كساني ديگر كه در كنگره‌اي كه دوره‌ي پانزدهم‌ آن است ، بيست بار شركت مي كنند تا نهايتا پذيرفته شوند . آنگاه عينك دودي مي زنند و ايلياتي بودن خود را در سايه‌ي چند شعر متوسط فراموش مي كنند . راجع به حوزه تاثير« نرمه واران » اكنون ارزيابي دقيقي در دست نداريم (البته اين كتاب آماده‌ي چاپ دوم است ) ولي نتيجه هر چه بوده از ورود به اين بحث پرهيز مي كنم . بيچاره ادبيات كردي كه از طرف بعضي از چهره‌ها به يك مشت واژه‌ حول محور سياه چادر و مشك و ياد ايل و... محدود شده است . از سوي ديگر از جانب عده‌اي از پارسي گويان كرد به نفع خود مصادره شده و پاره‌اي كه به خيال خود ژست روشنفكري گرفته‌اند ، هر كجا رفتند ، در مقابل ترك و بلوچ و فارس فرياد زدند كه من كردم و شلوار كردي پوشيده‌ام و بلوط چيده‌ام و كلي بومي مآبي و مظلوميت نمايي ... بعد از آن جماعت به هواي پرداختن به خرده فرهنگها شعر آن مشت آدم را چاپ كردند كه البته بود و نبودشان تاثيري بر ادبيات غني كرد نداشته است . جليل پيداست كه نگاهش به ادبيات كردي جدي است چه در نرمه واران و چه در شعرهاي سپيد بعد از آن و استفاده از فضاهاي كمترتجربه شده‌ي اين زبان و چه در « طعم روزهاي نيامده »‌ با آن بسامد بالاي واژه هاي بومي در كنار اساطير كه به زبان شاعر غناي ويژه بخشيده است .به هر حال «طعم روزهاي نيامده » تا اين لحظه جدي ترين كتاب شعر اوست . هر چند تاريخ بعضي از شعرها ذكر نشده‌است . شاعر در اين دفتر تلويحا مي گويد كه ذائقه‌ي شعري فرداي اين سامان ، شعرهاي دشوار اوست . مجموعه‌اي شامل 66 شعر و در دو بخش كلي . دفتر اول «‌فرشته‌اي كردي پوش » شامل چند شعر دشوار و دفتر دوم « خوابهاي ناشناس »‌ حاوي غزلهاي او .البته به طور ويژه در چند غزل خاص با نگارشي متفاوت و تغيير در وزن غزل .شاعر ، معصومانه شعرهايش را به پسرانش « كاوه » و « آرش » تقديم مي كند و مي‌خواهد ميراث او باشد براي اين اسامي خاص . واين رمانتيك ترين بخش كار است . شايد نسل فردا و نسل روزهاي نيامده احتياجي به اين ميراث نداشته باشند و برگردند به همان پوستين كهنه‌اي كه امثال« اخوان» براي پسران فرداي نيامده به ارث گذاشته‌اند .جليل هم از نظر محتوا و هم از نظر فرم بر آن سر است كه مولفه‌هاي شعر دشوار را رعايت كند و به ديگران توصيه نمايد . دغدغه‌ي شاعر در ابتداي دهه‌ي هشتاد رسيدن به شعري غير خطي و ساختار شكن است و تاكيد بر ظرفيتهاي زباني و سپيدي متن هم از اين رهگذر است كه شاعر زباني پر تنش و پرخاشگر را بر شعري بي خطر و تصويرمدار ترجيح مي دهد . مخاطب حداقل در چند شعر خاص او اين تكنيك ها و جابجايي متن را مي بيند . شعري كه در چند بار قرائت افشا نمي‌شود و مثل سنگي كه در تالاب ذهن مي افتد ،دايره پشت دايره ونيز تداعي و تاويل و گسترش متن ايجاد مي كند . شاعر پيداست هر جا مي رود آنجا را آشفته مي خواهد :

آقا

مي شود از اين قطار پياده شد ؟

بي اجازه‌ي قانون اساسي پرندگان حاشيه‌ي « سيمره »

A»‌مي باشند .

‌

سر گنجشك امروز را بريده‌ام . از شعر : با اجازه‌ي جن هاي جهان ( ص 25)

اين عطش و بيقراري فرو نمي نشيند چه در غزل و چه در شعرهاي ديگر شاعر . شايد امتياز او بر ديگران پشتوانه‌ي وي در شعرهاي نئوكلاسيكش باشد .امتيازي كه خيلي ها ندارند و پاشنه‌ي آشيل كارهايشان هم اين مسئله است . در يك نگاه دقيق تر « طعم روزهاي نيامده » ‌داراي دو فصل نيست. مي شود از دل اين دو فصل پاره‌اي از شعرها را در يك رديف قرار داد . همان كاري كه من كرده‌ام و اين بخش از كارهاي او را در بخش اول به انضمام چند غزل خاص ، شعر دشوار ناميده‌ام .در دفتر اول : شعرهاي : پشه‌اي بر سطر ايوب پياده مي شود (ص7) لطفا ادامه را بدهيد( ص9) صفر زخمي « ص13» روي اين همينٍِِ زمين « ص17» فرشته‌اي با لباس كردي « ص21 » طعم روزهاي نيامده« ص23 » و با اجازه‌ي جن هاي جهان «ص 25» را نمونه‌هاي شعر دشوار مي ناميم. شعرهايي كه روايت گريز هنجار شكن اند . در عين حال با زباني پر تنش و پازل مانند از نظر فرم و محتوا داراي طنزي سياهند با دهن كجي به بسياري از پارامترها . دفتر دوم را كه شامل غزل هاي اوست مي شود رفرمي در غزل و نقطه‌ي عطفي دانست كه نشان مي دهد غزل علي رغم كوشش هاي موفق چهره‌هاي پيشروتر همچنان قالبي زنده و پر مخاطب است . غزل هاي: ‌روح آهنگري اساطيري« ص83» تا مي نويسم تيرگي« ص87» و سلام ساده‌ي قشنگ داراي نگارشي متفاوتند مخصوصا غزل : « تا مي نويسم تيرگي » ( ص 87 )غزلي قابل تامل و تاثيرگذار است . البته منهاي افراط كاري در زبان و بيتهاي پاياني آن . نكته‌ي جالب آن كه در پاره‌اي از غزل ها از جمله :‌غزل« خوابهاي ناشناس » شاعر تساوي مصراعها را حتا در يك قالب رسمي بر نمي تابد و بعضي از ركنها را اضافه مي آورد : شبي كه لحظه‌هاي كرم خورده‌اش به روي هم لميده‌اند( ص 85)كه در اينجا يك مفاعلن در وزن كلي غزل نمي گنجد ولي شاعر در ابتكاري جالب اين نحوه‌ي نگاه را هم برنمي تابد كه در چند جاي ديگر نيز تكرار شده ‌است و مي‌رساند كه جليل سر آرام و قرار ندارد . غزل هاي اين مجموعه علاوه بر زباني نو داراي دو ويژگي اند : تغيير در نگارش غزل و تعرض به وزن . البته شاعر چند غزل هم در ژانر وحشت دارد : جهان شب بود و..(.ص97) گيس شوم شبي ...(ص105 ) و ناگهان شبيه مرگ (ص125) در بين غزلهاي اين دفتر چند غزل عاشقانه و صميمي هم يافت مي شود از جمله : ‌شاپرك( ص103) سنگهاي بي سبب (ص 107 ) قصه‌ي پرندگي( ص 121) وغزل ايستگاه چندم ( ص 127 )‌ كه قابل تامل اند و بقيه‌ي غزل هاي شاعر را مي توان كارهايي معمولي دانست . چه جاي ملال اگر در يك مجموعه چند غزل آوانگارد و دشوار ببيني آن هم در هواي بسته‌ي اين فضا . در يك نگاه كلي اين مجموعه را مي توان اثري جدي دانست كه تاثير گذارخواهد بود . هر چند پاره اي از كارهاي او را ولو در شعر هاي دشوارنمي پسندم . ازجمله ترور كلمات و به هم ريختگي ساختار جمله ها در اين بندها :استخوان تكانرا مي خورد /من در استخوان مي ريزد( ص 10 و يا تكرار واژه‌ي « رو » در اين بيت : رو رو ررو رو رو ررو رو رو ررو رو...( ص88كه آنرا فاقد توجيه زيبايي شناختي مي دانم ولي به هر حال «‌گر تو نمي پسندي ، تغيير كن قضا را »‌. در مواردي نشستم و بعضي از بندها و واژه ها را خط زدم آن وقت از كتاب لذت بيشتري بردم .نكته‌ي جالب آنكه يكي از منتقدان در شعر « كمي الوند لازم است » ، دنبال تفسير سمبليك و اجتماعي بوده حال آنكه اين شعر به اعتقاد راقم اين سطور اثري رئال و از عاشقانه‌هاي شاعر است و بسياري از سر نخها در اين شعر ما را به اين موضوع مي رساند. بگذريم كه شعر سمبليك ايران در دهه‌ي سي پا گرفت و در اواسط دهه‌ي پنجاه به پايان رسيد . شعر دشوار هر چه باشد ، و هر توجيهي كه داشته باشد متعلق به توده‌ي مردم نيست بلكه در بعضي موارد متعلق به محافلي خاص است كه شايد تافته‌ي جدا بافته‌اند :

در ماقبل تاريخ

طبقه‌ي چهارم آپارتمانهاي زمين

بوي كركس داده بود } ص9

فضا بشدت ذهني و اجزاي كلام پراكنده‌اند به عبارتي بهتر ، مردم با يك موجود مريخي مواجه‌اند كه اين نه يك امتياز خاص كه تهديدي دراز مدت است .آيا كاربرد وسيع واژه هاي خاص و ارجاعات برون متني با اساطير مي تواند اين متن ها را به ميان مردم ببرد ؟ وفور كلماني مانند: « سوشيانت » « نمرود » ، « قاهره » ، «‌ايوب » و... بسياري از واژه هاي كردي آيا چيزي به مخاطب مي دهد ؟! بايد گفت كه توجه شاعر به ميتولوژي عميق نيست . همينطور استخدام مفاهيم بومي چنگ زدني بيش نيست آن هم به تكيه گاه و فرهنگي كه در عين حال به آن چسبيده به انكار و هجو آن هم نشسته است . هويتي كه مثل بختك ، شاعر را دنبال مي كند .

طنز سياه و گزنده‌ي شاعر و دهن كجي او به زندگي شهري در بسياري از موارد او را پرخاشگر مي‌كند . مثل همان شعر كه فروغ گفت كه ناسنامه‌ام را گرفته‌ام و جزو تمدن شده‌ام و آن هورا كشيدن هاي دردمندانه ! . نكته‌ي قابل توجه تكرار موتيف فرشته‌است در لباس هاي مختلف و در زمانهاي تفاوت كه مي تواند سر نخي باشد براي آنها كه دنبال تاويل متن اند و مي‌خواهند بدانند « آنيماي» شعر آهنگرنژاد چگونه در سطح اين متن هاي پر تنش شناور است ؟!. هر چند كه شاعر ، خود مي داند «‌اين جاده‌ِ مدرن او را به خاطرات سرزمينش نمي رساند ، بيقراري و عطش شاعر پايان ناپذير است و بايد گفت : جماعت ! صدايي متفاوت به ميدان آمده‌است !.

يك غزل از کورش کیانی

saeem110 — Mon, 11 Dec 2006 04:40:28 GMT

از روی دستخط قشنگش که مانده بود
دیشب به احتمال قوی شعر خوانده بود
اسمش بهار بود ولی موج انفجار
پروانه های روسری اش را پرانده بود
پرتاب ناگهانی خون روی صورتش
چندین گل شقایق کوچک نشانده بود
وقتی پلیس وارد این اتفاق شد
چیزی برای ثبت جنایت نمانده بود
گفتند مرد نیمه ی شب با دو چرخه اش
خود را به کوچه ی گل مریم رسانده بود
می خواست اعتراف بزرگی کند ولی
زن ماشه را دو ثانیه قبلش چکانده بود

امروز با بيدل *

saeem110 — Mon, 04 Dec 2006 02:42:12 GMT

از كمال ما چه مي‌پرسي كه چون آه حباب‌

در خود آتش مي‌زنيم از بس اثر داريم ما

دهان‌گشودن حباب همان است و نابودي‌اش همان‌. پس مي‌توان گفت‌، آه حباب‌، پيش از همه هستي خود آن را مي‌سوزاند. البته استناد «آتش‌زدن‌» به «حباب‌» كه در اصل آب است‌، نوعي متناقض‌نمايي هم در خود دارد.

هستي موهوم ما يك لب‌گشودن بيش نيست‌

چون حباب از خجلت اظهار خاموشيم ما

از گفته بزرگان

saeem110 — Wed, 29 Nov 2006 04:59:51 GMT

نه طوطي باش كه گفته ديگران را تكرار كني و نه بلبل باش كه گفته خود را هدر دهي .

گذشت زمان آدمي را پير نميسازد، بلكه ترك آرمانها و كمال مطلوبهاست كه ما را فرتوت و افتاده ميكند .

در خوشي دوستان ما را مي شناسند و در ناخوشي ما دوستان را .

از مخالفت نترسيد بادبادک وقتي مي تواند بالا برود که با باد مخالف مواجه شود .

خودت را باور کن، سعي در متقاعد کردن ديگران نداشته باش هميشه رفتن رسيدن نيست ولي براي رسيدن بايد رفت در بن بست هم راه آسمان باز است، پرواز بياموز زندگي در حال تغيير و تکامل است مهم احساس آدمها نسبت به همديگر است که به جاي تغيير تکامل يابد شناخت ديگران هوشمندي است،

شناخت خويشتن خردمندي واقعي اگر ترسي از مردن نداري، کاري نيست که نتواني به انجام برساني